Fransızca Edatlar: de, à, en, dans ve Daha Fazlası için Pratik Rehber

Fransızca edatlar, de (duh), à (ah), en (ahn) ve dans (dahn) gibi, fikirleri birbirine bağlayan kelimelerdir. Yer, zaman, sahiplik ve neden gibi ilişkileri gösterirler. Doğru kullanmak için üç şeye odaklanın: anlama uyan edatı seçin (özellikle en ile dans), zorunlu birleşmeleri uygulayın (de + le = du, à + le = au) ve yaygın fiil artı edat kalıplarını ezberleyin (penser à ile parler de gibi).

Fransızca, dünya genelinde yüz milyonlarca insan tarafından, onlarca ülke ve bölgede konuşulur. Edatlar, günlük cümlelerin tam ortasında durduğu için daha doğal duyulmanın en hızlı yollarından biridir. Temel kelime dağarcığınızı kuruyorsanız, bu rehberi yüksek sıklıklı dinleme ile eşleştirin. Örneğin Fransızca nasıl merhaba denir yazısındaki selamlar ve Fransızca nasıl hoşça kal denir yazısındaki vedalar, edatların gerçek kalıplarda hemen karşınıza çıktığı yerlerdir.

Fransızca edatlar ne işe yarar (ve neden zor gelir)

Edatlar küçüktür ama cümleye iskelet verir. Bir şeyin nerede olduğunu, ne zaman olduğunu, neye ait olduğunu ve fikirlerin nasıl bağlandığını söyler.

Zor gelmesinin bir nedeni de Türkçe ile Fransızcanın bire bir örtüşmemesidir. Maurice Grevisse’in başvuru dilbilgisi Le Bon Usage kitabı, sayısız örnekle şunu vurgular: Fransızcada edat seçimi çoğu zaman fiilin kurulumunun bir parçasıdır. Serbest bir çeviri tercihi değildir.

Telaffuz: hızlı, pratik yaklaşımlar

Fransızca edatlar genelde vurgusuz ve hızlı söylenir. Mükemmellik değil, anlaşılır olma hedefleyin.

• de: duh (çoğu zaman kısalır, ünlüden önce bazen neredeyse d’ olur)
• à: ah
• en: ahn (genizden)
• dans: dahn (genizden)
• sur: sewr
• sous: soo
• pour: poor
• avec: ah-VEHK
• chez: shay

En çok kullanacağınız iki edat: de ve à

de ve à edatlarını oturtursanız, Fransızca daha hızlı yerine oturur. Sahiplikte, hareket bildirmede, betimlemelerde ve birçok fiil kalıbında çıkarlar.

de

de (duh), fiile göre kökeni, sahipliği, içeriği ya da "hakkında" anlamını işaret edebilir.

Yaygın anlamlar:

• -den/-dan: Je viens de Lyon. (Lyon’dan geliyorum.)
• -ın/-in: la porte de la maison (evin kapısı)
• partitiflerde biraz/hiç: du pain, de l’eau, des pommes
• birçok fiille hakkında: parler de quelque chose (bir şey hakkında konuşmak)

à

à (ah), yönü, konumu ya da dolaylı bir ilişkiyi işaret eder.

Yaygın anlamlar:

• -e/-a (yönelme): aller à Paris (Paris’e gitmek)
• -de/-da (bulunma): être à la maison (evde olmak)
• birine: donner quelque chose à quelqu’un (birine bir şey vermek)

French Grammar in Context kitabında Marie N. Di Vito ve ekip arkadaşları, edatların tek tek "tanım" olarak değil, tam kalıpların içinde öğrenilince kolaylaştığını vurgular. à ve de için tam olarak bu bakış açısını istersiniz.

Zorunlu birleşmeler: du, des, au, aux

Fransızca, de ve à edatlarını bazı belirli tanımlıklarla birleştirir. Standart Fransızcada bu isteğe bağlı değildir.

de + le, de + les

• de + le = du (doo)
• de + les = des (day)

la veya l’ ile birleşme yoktur:

• de la (duh lah)
• de l’ (duh l’)

Örnekler:

• Je reviens du travail. (İşten dönüyorum.)
• La fin des vacances. (Tatilin sonu.)
• La couleur de la voiture. (Arabanın rengi.)

à + le, à + les

• à + le = au (oh)
• à + les = aux (oh)

la veya l’ ile birleşme yoktur:

• à la (ah lah)
• à l’ (ah l’)

Örnekler:

• Je vais au cinéma. (Sinemaya gidiyorum.)
• Je parle aux voisins. (Komşularla konuşuyorum.)
• Je suis à la gare. (İstasyondayım.)

en ile dans: bitmeyen 'içinde' sorunu

Türkçedeki "içinde/-de" anlamı çoğu zaman en veya dans ile karşılanır, ama aradaki fark önemlidir.

en

en (ahn) şuralarda kullanılır:

• ülkeler (dişil): en France, en Italie
• bölgeler (çoğu zaman): en Bretagne
• aylar ve mevsimler: en juin, en hiver
• durum veya tarz: en colère (kızgın), en silence (sessizce), en voiture (arabeyle)

Örnekler:

• On part en France demain. (Yarın Fransa’ya gidiyoruz.)
• Je l’ai vu en juin. (Onu haziranda gördüm.)
• Elle est en retard. (Geç kaldı.)

dans

dans (dahn) şuralarda kullanılır:

• somut bir alan: dans la boîte (kutunun içinde), dans la cuisine (mutfakta)
• bir süre sonra, bir zaman sınırı: dans deux minutes (iki dakika içinde)

Örnekler:

• Mets ça dans le sac. (Onu çantanın içine koy.)
• J’arrive dans cinq minutes. (Beş dakika içinde geliyorum.)

Hızlı karar kuralı

Bir kap, bir kutu, sınırları belli bir yer hayal edebiliyorsanız genelde dans doğrudur. Daha geniş bir bağlam, bir zaman dönemi veya bir "durum" ise genelde en doğrudur.

Académie française’in dilbilgisi yönlendirmesi de bunları temel ayrımlar olarak ele alır. Sözlüklerdeki kullanım notlarında da bunu görürsünüz.

à ile chez: bir yere gitmek mi, birinin yanına gitmek mi

Türkçedeki "e/a" bazen farklı fikirleri gizler. Fransızca sizden seçim yapmanızı ister.

à (yerler)

Şehirler ve birçok yer için à kullanın:

• à Paris
• à l’école (okulda)
• à la plage (plaja)

au/aux (tanımlıklı yerler)

Yer le/les ile geliyorsa au ve aux kullanın:

• au cinéma
• au restaurant
• aux toilettes

chez (insanlar ve meslekler)

Birinin evi için veya bir uzmanın ofisi/dukkânı için chez (shay) kullanın:

• chez Marie (Marie’nin evinde)
• chez le médecin (doktorun yanında)
• chez le coiffeur (kuaförde)

Örnekler:

• Je vais chez mes parents ce week-end. (Bu hafta sonu ailemin yanına gidiyorum.)
• On se retrouve au café. (Kafede buluşalım.)

Yaygın yer edatları: sur, sous, devant, derrière, entre

Bunlar daha "görsel" olduğu için genelde daha kolaydır.

sur

sur (sewr), üstünde, üzerinde anlamına gelir. Bazı bağlamlarda "hakkında" da olabilir.

• Le livre est sur la table. (Kitap masanın üstünde.)

sous

sous (soo), altında anlamına gelir.

• Le chat est sous la chaise. (Kedi sandalyenin altında.)

devant

devant (duh-VAHN), önünde anlamına gelir.

• Je t’attends devant la gare. (Seni istasyonun önünde bekliyorum.)

derrière

derrière (deh-RYEHR), arkasında anlamına gelir.

• Il est derrière moi. (O benim arkamda.)

entre

entre (AHN-truh), arasında anlamına gelir.

• C’est entre toi et moi. (Bu seninle benim aramda.)

Zaman edatları: à, en, dans, pendant, depuis

Zaman konusu, öğrenenlerin en, dans, pendant ve depuis edatlarını en çok karıştırdığı yerdir.

depuis

depuis (duh-PWEE), "-den beri" ve "şu ana kadar ... süredir" anlamına gelir. Geçmişi şimdiye bağlar.

• J’habite ici depuis 2020. (2020’den beri burada yaşıyorum.)
• J’attends depuis une heure. (Bir saattir bekliyorum.)

pendant

pendant (pahn-DAHN), süre bildirir. Çoğu zaman tamamlanmış veya sınırları belli bir süreyi anlatır.

• J’ai travaillé pendant deux heures. (İki saat çalıştım.)

en (tamamlama süresi)

en, bir işi bitirmenin ne kadar sürdüğünü anlatırken "… içinde" anlamına gelebilir.

• Je l’ai fait en dix minutes. (Onu on dakikada yaptım.)

dans (kalan süre)

dans, şu andan itibaren ne kadar sonra olacağını anlatır.

• On part dans dix minutes. (On dakika sonra çıkıyoruz.)

Parça parça öğrenmeniz gereken fiil artı edat kalıpları

Fransızca edatların öngörülemez gelmesinin büyük nedeni fiildir. CNRTL ve Le Robert gibi sözlükler bu kalıpları açıkça listeler. Siz de bunları fiilin bir parçası gibi görmelisiniz.

penser à ile penser de

• penser à (pahn-SAY ah): düşünmek, aklında tutmak
  Je pense à toi. (Seni düşünüyorum.)
• penser de (pahn-SAY duh): hakkında ne düşündüğünü söylemek
  Tu penses quoi de ce film ? (Bu film hakkında ne düşünüyorsun?)

parler de ile parler à

• parler de (par-LAY duh): hakkında konuşmak
  On parle de politique. (Siyaset hakkında konuşuyoruz.)
• parler à (par-LAY ah): biriyle konuşmak
  Je parle à mon frère. (Kardeşimle konuşuyorum.)

demander à ile demander de

• demander à quelqu’un: birine sormak
  Je demande à Paul. (Paul’a soruyorum.)
• demander de + infinitif: yapmasını istemek
  Il m’a demandé de venir. (Gelmemi istedi.)

essayer de

• essayer de (eh-say-YAY duh): denemek
  J’essaie de comprendre. (Anlamaya çalışıyorum.)

aider à

• aider à (ay-DAY ah): yardımcı olmak
  Ça m’aide à apprendre. (Bu, öğrenmeme yardımcı oluyor.)

Bunları doğal ve duygulu konuşmada duymak isterseniz, romantik cümleler bununla doludur. Özellikle Fransızca seni seviyorum nasıl denir yazısında, penser, tenir ve compter gibi fiiller sık sık edatlarla birlikte çıkar.

İsim öbeklerinde de ile à: sahiplik, betimleme ve amaç

Fiillerin dışında, de ve à isim öbekleri de kurar.

Sahiplik ve "…den yapılmış" için de

• la voiture de mon ami (arkadaşımın arabası)
• une table de bois (ahşap bir masa)

Amaç veya özellik için à (çoğu zaman)

• une tasse à café (kahve fincanı)
• une brosse à dents (diş fırçası)
• une machine à laver (çamaşır makinesi)

Bu, Türkçedeki "-ın/-in" benzeri yapıların yanıltabildiği yerlerden biridir. Fransızca, nesne "X yapmak için" ise çoğu zaman à kullanır. "X’ten yapılmış" ise de daha uygundur.

Yerlerle edatlar: ülkeler, şehirler ve cinsiyet sistemi

Fransızcada coğrafya edatları kurallıdır. Ama yer adının eril mi dişil mi, yoksa çoğul mu sayıldığını bilmeniz gerekir.

Şehirler: her zaman à, de

• à Montréal, à Paris
• de Montréal, de Paris

Ülkeler: en, au, aux

• en + dişil ülke: en France, en Espagne
• au + eril ülke: au Canada, au Japon
• aux + çoğul: aux États-Unis, aux Pays-Bas

Ayrılırken:

• de France, d’Espagne
• du Canada, du Japon
• des États-Unis

Fransızca birçok bölgede kullanılır. Bu coğrafya kalıplarını haberlerde, sporda ve seyahat içeriklerinde sürekli duyarsınız. OIF’in Frankofon dünya üzerine raporları da şunu hatırlatır: Fransızca sadece "Fransa Fransızcası" değildir. Yer adları da her yerde karşınıza çıkar.

en ve y zamirleri: edat değiller, ama edatlı öbeklerin yerini alırlar

Öğrenenler, en edatı ile en zamirini sık karıştırır. Farklıdırlar ama bağlantılıdırlar.

en (zamir)

en, de ile başlayan bir öbeğin yerini alabilir:

• Tu as du pain ? Oui, j’en ai. (Ekmek var mı? Evet, var.)
• Tu parles de ce film ? Oui, j’en parle. (Bu film hakkında konuşuyor musun? Evet, konuşuyorum.)

y (zamir)

y, à ile başlayan bir öbeğin veya bir yer ifadesinin yerini alabilir:

• Tu vas à la banque ? Oui, j’y vais. (Bankaya gidiyor musun? Evet, gidiyorum.)
• Tu penses à ton avenir ? Oui, j’y pense. (Geleceğini düşünüyor musun? Evet, düşünüyorum.)

Bu zamirler yeniyse, bir sonraki adımınız zamirlere özel bir rehber olmalı. Yine de rehber olmadan başlayabilirsiniz: en çoğu zaman deyi, y de çoğu zaman àyı "yansıtır".

Yaygın öğrenen hataları (ve hızlı düzeltme yolları)

"to" ve "in" anlamını kelime kelime çevirmek

Türkçede tek bir ek veya ifade, birden fazla anlamı taşıyabilir. Fransızca sizi seçmeye zorlar: à/au/aux/chez, en/dans, depuis/pendant/en/dans.

Düzeltme: Yukarıdaki karar kurallarını öğrenin, sonra her kural için bir cümleyle alıştırma yapın.

Hızlı konuşmada birleşmeleri kaçırmak

Ana dili Fransızca olanlar konuşurken kelimeler birbirine girer. Bu yüzden öğrenenler du ve auyu fark etmeyebilir.

Düzeltme: Ses taklidi yaparken birleşmeyi bir kez abartın, sonra hızlanın. du (doo) ve au (oh) otomatikleşmeli.

Olumsuzdan sonra de’yi fazla kullanmak

"Olumsuzdan sonra de kullanılır" kuralını öğrenebilirsiniz. Bu, partitifler ve belirsiz tanımlıklar için çoğu zaman doğrudur:

• Je mange du pain.
• Je ne mange pas de pain.

Ama bu, dildeki her des kullanımını silmez. Belirli anlam varsa des kalabilir:

• Je n’aime pas les épinards. (belirli)
• Je n’ai pas des amis comme ça. (nadir, ama belirli bir anlamla mümkün, nötr bağlamda çoğu zaman 'de' diye düzeltilir)

Düzeltme: "Olumsuzluk du/de la/des’i de yapar" kuralını güçlü bir varsayılan olarak görün, evrensel yasa gibi değil.

Filmlerden ve dizilerden edatları gerçekten nasıl öğrenirsiniz

Edatlar çok sık geçer ama dikkat çekmez. Bu yüzden beyniniz onları görmezden gelir. Her şeyi dilbilgisi alıştırmasına çevirmeden dikkati zorlayan bir yöntem gerekir.

Tek tek listeler değil, mikro kalıplar kullanın

"parler = konuşmak" ezberlemek yerine şunu ezberleyin:

• parler de (hakkında konuşmak)
• parler à (biriyle konuşmak)

Bu, sözlüklerin fiil yapılarını sunma şekliyle aynıdır. Gerçek zamanda dili geri çağırma şeklinizle de uyumludur.

Kişisel bir edat defteri tutun

Üç sütun tutun:

• Fiil veya ifade
• Edat
• Duyduğunuz gerçek bir cümle

On iyi kayıt, yüz rastgele kayıttan daha değerlidir.

Aynı sahneyi tekrar kullanın

Kısa bir klip seçin ve bir hafta boyunca tekrar izleyin. Görünmez kelimeleri duymaya başlarsınız. Özellikle de, à ve en daha netleşir.

Dilbilgisinden sonra daha hafif bir şey isterseniz, eğlenceli ve günlük bir içerikle dengeleyin. Örneğin Fransızca küfürler. Orada bile hakaretlerde, şikayetlerde ve deyimlerde edatları fark edersiniz. Fransızca sabit kalıpları sever.

Konuşmadan önce pratik mini kontrol listesi

"to", "in", "of" veya "about" içeren bir cümle kurmak üzereyken, zihninizden hızlıca şunları geçirin:

1. Bu bir fiil kalıbı mı (parler, penser, demander)? Evetse fiilin edatını kullanın.
2. de/à’dan sonra belirli tanımlık mı geliyor? Evetse birleştirin (du, des, au, aux).
3. "içinde" bir kap veya bir son tarih mi? Evetse dans kullanın. Değilse en’i düşünün.
4. Hedef birinin evi veya yanı mı? Evetse chez kullanın.

Devam edin: bağlanan sonraki dilbilgisi parçaları

Edatlar neredeyse her şeye dokunur: tanımlıklara, zamirlere ve fiil çerçevelerine. de/à/en/dans konusunda sağlamlaştıkça, dinlemede ve cümle kurmada daha hızlı ilerleme fark edersiniz.

Günlük konuşmada hızlı kazanımlar için Fransızca nasıl merhaba denir ve Fransızca nasıl hoşça kal denir yazılarına geri dönün. Bu kez sadece büyük kelimeleri değil, küçük bağlayıcı kelimeleri özellikle dinleyin. Fransızca akıcılık, kulağa ilk kez burada pürüzsüz gelmeye başlar.

Video ile öğreniyorsanız, Wordy tarzı klip çalışması edatlar için özellikle iyi çalışır. Aynı yapıları tekrar tekrar, bağlam içinde görmenizi sağlar. Başvuru dilbilgileri bunu anlatır, ama klasik alıştırmalar bunu nadiren verir.