Số đếm tiếng Đức 1-100: Hướng dẫn đầy đủ cách đếm

Số đếm trong tiếng Đức khá dễ ở dạng cơ bản, nhưng có một điểm "bẻ lái" khiến hầu như ai học cũng bị bất ngờ: số ghép đảo thứ tự hàng đơn vị và hàng chục. Thay vì "hai mươi lăm", tiếng Đức nói fünfundzwanzig, nghĩa đen là "năm-và-hai-mươi".

Theo dữ liệu năm 2024 của Ethnologue, tiếng Đức có khoảng 134 triệu người nói trên toàn thế giới, và là ngôn ngữ mẹ đẻ được nói nhiều nhất trong Liên minh châu Âu. Dù bạn đang đọc giá ở chợ trời Berlin, hiểu một địa chỉ ở Vienna, hay nghe thông báo tàu ở Munich, bạn sẽ luôn gặp số.

"Cấu trúc hàng đơn vị trước hàng chục trong tiếng Đức là tàn dư của trật tự từ nguyên thủy của Tiền German. Tiếng Anh từng dùng cùng kiểu ('four and twenty blackbirds') trước khi bỏ nó để chuyển sang kiểu hàng chục trước, vào khoảng thế kỷ 17." (Martin Durrell, Hammer's German Grammar and Usage, Routledge, 2017)

Hướng dẫn này bao quát mọi số từ 1 đến 100, giải thích rõ hệ thống đơn vị trước chục, giới thiệu số thứ tự, và nói về ý nghĩa văn hóa của các con số ở các nước nói tiếng Đức.

Số 1-10: Nền tảng

Mười số này là dạng riêng và bạn cần học thuộc. Chúng là nền tảng để tạo mọi số ghép trong tiếng Đức.

Số 11-20: Dạng đặc biệt

Số 11 và 12 có tên hoàn toàn riêng. Từ 13 trở đi, mẫu là đơn vị + zehn (mười), và viết liền thành một từ. Lưu ý thay đổi chính tả nhỏ ở 16 (sechzehn, không phải sechszehn) và 17 (siebzehn, không phải siebenzehn).

Mẫu 13-19 (đơn vị + zehn) có thể gợi bạn nhớ cách tiếng Việt nói "mười ba, mười bốn". Việc rút sechs thành sech- và sieben thành sieb- trước -zehn là một đơn giản hóa về âm, giúp nói nhanh dễ hơn.

Số 21-29: Quy tắc đơn vị trước chục

Đây là chỗ tiếng Đức khác tiếng Việt rõ nhất. Từ 21 trở đi, chữ số hàng đơn vị đứng trước, rồi đến und (và), rồi đến hàng chục, và tất cả viết liền thành một từ.

Thứ tự đơn vị trước chục là rào cản lớn nhất với người Việt khi học số tiếng Đức. Công thức luôn là: đơn vị + und + chục = một từ. Không có ngoại lệ từ 21 đến 99 (trừ các số tròn chục).

Các số tròn chục: 30 đến 100

Mỗi bội số của 10 có dạng riêng. Lưu ý cách rút sechs và sieben giống như ở nhóm số 13-19.

Dreißig (30) là số tròn chục duy nhất dùng -ßig thay vì -zig. Đây là dấu vết lịch sử, không phải lỗi chính tả. Chữ ß (Eszett) trong dreißig vẫn được giữ, kể cả trong chính tả tiếng Đức ở Thụy Sĩ, nơi ß thường được thay bằng ss.

Ví dụ số ghép (30-99)

Quy tắc đơn vị trước chục áp dụng nhất quán cho mọi nhóm chục còn lại. Dưới đây là các ví dụ tiêu biểu.

Trên 100: Hàng trăm và hàng nghìn

Các số lớn trong tiếng Đức theo kiểu khá giống tiếng Việt, nhưng có một khác biệt quan trọng: bên trong hàng trăm và hàng nghìn, quy tắc đơn vị trước chục vẫn áp dụng.

Một điểm quan trọng: mọi số tiếng Đức dưới một triệu đều viết liền thành một từ. Hundertvierundzwanzig (124) là một từ. Dreihundertfünfundsechzig (365) là một từ. Điều này có thể tạo ra những "từ số" rất dài, dù trong thực tế người ta thường dùng chữ số khi viết. Tuy nhiên, Million là danh từ và đứng tách riêng, viết hoa: eine Million, zwei Millionen.

Số thứ tự trong tiếng Đức

Số thứ tự tiếng Đức tạo bằng hậu tố: -te cho từ thứ 1 đến thứ 19, và -ste cho từ thứ 20 trở lên. Chúng hoạt động như tính từ và nhận đuôi tính từ theo quy tắc tiếng Đức.

Các dạng bất quy tắc là erste (thứ 1) và dritte (thứ 3). Siebte (thứ 7) và achte (thứ 8) hơi bất quy tắc vì sieben bị rút ngắn và acht không nhân đôi -t. Từ thứ 20 trở đi, hậu tố là -ste: zwanzigste (thứ 20), dreißigste (thứ 30), hundertste (thứ 100). Số thứ tự dạng ghép vẫn dùng quy tắc đơn vị trước chục: einundzwanzigste (thứ 21), zweiunddreißigste (thứ 32).

Số thứ tự tiếng Đức viết bằng dấu chấm sau chữ số: 1. = erste, 2. = zweite, 3. = dritte. Vì vậy der 1. Mai đọc là der erste Mai (ngày mùng một tháng Năm). Theo Duden, quy ước dấu chấm này là bắt buộc trong văn bản trang trọng.

Ý nghĩa văn hóa của các con số ở các nước nói tiếng Đức

Các con số mang ý nghĩa văn hóa ở Đức, Áo và Thụy Sĩ, không chỉ là để đếm.

Số 7 may mắn: Số bảy được xem là may mắn nhất trong văn hóa Đức, gắn với nền tảng văn hóa và tôn giáo sâu. Im siebten Himmel sein (ở trên tầng trời thứ bảy) diễn tả hạnh phúc tột độ, tương tự nhiều ngôn ngữ châu Âu.

Số 13 xui xẻo: Giống nhiều nơi ở phương Tây, 13 bị xem là xui ở các nước nói tiếng Đức. Thứ Sáu ngày 13 (Freitag der Dreizehnte) mang sắc thái mê tín tương tự ở nhiều quốc gia. Một số tòa nhà ở Đức bỏ qua tầng 13, và Goethe-Institut ghi nhận niềm tin này vẫn còn phổ biến.

Số 4 (Vier): Dù số 4 nhìn chung trung tính trong văn hóa Đức, nhiều cộng đồng châu Á ở Đức vẫn giữ liên tưởng Đông Á rằng 4 là xui. Nhận thức giao thoa văn hóa này ngày càng quan trọng ở các thành phố đa dạng của Đức.

11:11 và lễ hội hóa trang: Số 11 có ý nghĩa đặc biệt trong lễ hội Carnival vùng Rheinland (Karneval). Mùa lễ hội chính thức bắt đầu vào ngày 11 tháng 11 lúc 11:11 sáng, và Elferrat (Hội đồng Mười Một) theo truyền thống điều hành các hoạt động. Số 11 tượng trưng cho sự ngốc nghếch, vượt quá con số 10 "trọn vẹn" của Mười Điều Răn.

Luyện tập với nội dung tiếng Đức thật

Số xuất hiện khắp nơi trong đời sống hằng ngày bằng tiếng Đức, từ hiểu thông báo sân ga (Gleis dreiundzwanzig), đọc giá ở tiệm bánh (drei Euro fünfzig), đến theo dõi tỉ số bóng đá trên radio. Quy tắc đơn vị trước chục sẽ trở thành phản xạ nếu bạn tiếp xúc đủ nhiều trong tình huống thật.

Phim và TV tiếng Đức là nguồn rất tốt để luyện số. Cảnh chợ, hội thoại văn phòng và chương trình thể thao đặc biệt dày đặc con số. Hãy xem hướng dẫn về những bộ phim hay nhất để học tiếng Đức để có gợi ý xem.

Wordy giúp bạn luyện số tiếng Đức trong ngữ cảnh thật với phụ đề tương tác trên phim và chương trình tiếng Đức. Khi một con số xuất hiện trong lời thoại, bạn chạm vào nó để xem dạng viết, nghe cách phát âm, và ôn lại mẫu đơn vị trước chục. Khám phá thêm trên blog để có nhiều tài nguyên học tiếng Đức, hoặc vào trang học tiếng Đức để bắt đầu luyện tập ngay hôm nay.