Dagen van de week in het Italiaans: complete gids met uitspraak en herkomst

Het korte antwoord

De zeven dagen van de week in het Italiaans zijn lunedì, martedì, mercoledì, giovedì, venerdì, sabato, en domenica. Ze krijgen nooit een hoofdletter, de week begint op maandag, en er is één belangrijke uitzondering: domenica (zondag) is de enige vrouwelijke dag, terwijl alle andere mannelijk zijn.

Volgens Ethnologue-data uit 2024 wordt Italiaans door ongeveer 68 miljoen moedertaalsprekers gesproken, vooral in Italië, San Marino, delen van Zwitserland en Italiaanse diasporagemeenschappen wereldwijd. Als directe afstammeling van het Latijn bewaart het Italiaans het oude Romeinse planetaire naamgevingssysteem duidelijker dan bijna elke andere Europese taal.

"Het Italiaans is de levende taal die het dichtst bij het Latijn staat, en nergens zie je dat beter dan in de dagen van de week, waar de planetaire goden van Rome nog steeds de kalender bepalen."

(Accademia della Crusca, Vocabolario)

Deze gids behandelt elke dag met uitspraak, etymologie, grammaticaregels en culturele inzichten, zodat je ze natuurlijk gebruikt in gesprekken.

Alle 7 dagen in één oogopslag

Let op het duidelijke patroon: maandag tot en met vrijdag eindigen allemaal op -dì (van het Latijnse dies, dat "dag" betekent), met het accent dat de klemtoon op de laatste lettergreep aangeeft. Zaterdag en zondag doorbreken dit patroon volledig.

Planetaire oorsprong: de Romeinse erfenis in elke dag

De Italiaanse namen voor weekdagen zijn een van de meest transparante vensters op de oude Romeinse kalender in de moderne wereld. Het verband tussen het Italiaanse woord en het Latijnse origineel is vaak meteen duidelijk.

Lunedì

Lunedì komt van het Latijnse Lunae dies (dag van de maan). Het Italiaans gebruikt nog steeds luna voor "maan" en lunare voor "maan-", waardoor de etymologie heel duidelijk is. Het Nederlandse equivalent, "maandag", volgt dezelfde logica via de Germaanse vertaling van "dag van de maan".

Maandagen hebben in Italië geen speciale bijgeloven, maar ze markeren wel het begin van de Italiaanse werkweek. Veel musea en monumenten in Italië zijn op maandag gesloten (chiuso il lunedì), een patroon dat veel toeristen verrast.

Martedì

Martedì is afgeleid van Martis dies (dag van Mars), de Romeinse oorlogsgod. De Italiaanse naam voor de planeet Mars is Marte, en de maand maart is marzo, allebei uit dezelfde wortel.

Net als in Spaanstalige landen geldt martedì 17 (dinsdag de 17e) in Italië als ongeluksdag. Het Italiaanse spreekwoord waarschuwt: "Né di Venere né di Marte, non si sposa e non si parte", met de betekenis: niet op de dag van Venus (vrijdag) en niet op de dag van Mars (dinsdag) moet je trouwen of vertrekken.

Mercoledì

Mercoledì komt van Mercurii dies (dag van Mercurius), de god van handel, reizen en communicatie. Het woord mercato (markt) heeft dezelfde wortel, en verbindt handel en Mercurius taalkundig.

Uitspraaknoot: mercoledì heeft vier lettergrepen (mehr-koh-leh-DEE), met klemtoon op de laatste lettergreep. De "c" voor "o" is hard, zoals een "k".

Giovedì

Giovedì stamt af van Iovis dies (dag van Jupiter, of Jove). Het Italiaans bewaart uniek de vorm "Jove" als Giove, de naam voor zowel de god als de planeet Jupiter. In het Nederlands komt "donderdag" van Donar, de Germaanse dondergod, dezelfde mythologische vervanging die je in veel Germaanse talen ziet.

De Italiaanse "gi" spreek je uit als een zachte "dj", zoals in het Nederlandse woord "dj". Daardoor klinkt giovedì als "joh-veh-DEE".

Venerdì

Venerdì komt van Veneris dies (dag van Venus), de godin van liefde en schoonheid. Het Italiaanse woord voor de planeet Venus is Venere, en het bijvoeglijk naamwoord venerdiano (van of met betrekking tot vrijdag) komt soms voor in literair Italiaans.

Vrijdag de 17e (venerdì 17), niet vrijdag de 13e, is de ongeluksdag in de Italiaanse cultuur. Het bijgeloof rond 17 gaat terug op het Romeinse cijfer XVII, dat je kunt herschikken tot VIXI ("ik heb geleefd", met de implicatie van dood).

Sabato

Sabato doorbreekt het planetaire patroon. Het komt via het Latijnse Sabbatum van het Hebreeuwse Shabbat (שַׁבָּת). Het Nederlandse "zaterdag" behield de Romeinse naam (dag van Saturnus), maar het Italiaans nam, net als het Spaans en Frans, de religieuze term over.

Sabato is in veel Italiaanse huishoudens de dag van fare la spesa (boodschappen doen). De zaterdagochtendmarkt is een hoeksteen van het Italiaanse leven, vooral in kleinere plaatsen.

Domenica

Domenica komt van het Latijnse dies Dominica (dag van de Heer). Het is de enige vrouwelijke dag van de week, wat invloed heeft op lidwoorden en bijvoeglijke naamwoorden: la domenica (op zondagen), domenica scorsa (afgelopen zondag), domenica prossima (volgende zondag).

Zondag in Italië draait om twee dingen: kerk en de pranzo della domenica (zondagse lunch). De zondagse familietafel blijft een heel belangrijke culturele traditie, zelfs in moderne, seculiere Italiaanse huishoudens. Het is vaak de langste en meest uitgebreide maaltijd van de week.

Grammatica: hoe je dagen in zinnen gebruikt

Het Italiaans heeft specifieke grammaticaregels voor dagen van de week die op belangrijke punten verschillen van het Nederlands.

Geen hoofdletters

De Accademia della Crusca bevestigt dat dagen van de week gewone zelfstandige naamwoorden zijn in het Italiaans. Ze krijgen nooit een hoofdletter, behalve aan het begin van een zin.

• Ci vediamo mercoledì. = We zien elkaar op woensdag.
• Mercoledì ci vediamo. = Op woensdag zien we elkaar. (hoofdletter alleen aan het begin van de zin)

"Op maandag": geen voorzetsel nodig

Voor een specifieke, eenmalige gebeurtenis gebruik je simpelweg de dagnaam, zonder lidwoord of voorzetsel.

• Parto venerdì. = Ik vertrek op vrijdag.
• L'esame è giovedì. = Het examen is op donderdag.

Voor gewoontes (elke week) voeg je het bepaald lidwoord toe.

Zowel il lunedì als di lunedì drukken een gewoonte uit. Je kunt ze uitwisselen, al is il lunedì iets gebruikelijker in standaard Italiaans.

Geslacht: de uitzondering domenica

Maandag tot en met zaterdag zijn mannelijk: il lunedì, il martedì, il mercoledì, il giovedì, il venerdì, il sabato. Alleen domenica is vrouwelijk: la domenica.

Dit is belangrijk voor bijvoeglijke naamwoorden:

• sabato scorso = afgelopen zaterdag (mannelijk)
• domenica scorsa = afgelopen zondag (vrouwelijk)
• il prossimo venerdì = volgende vrijdag (mannelijk)
• la prossima domenica = volgende zondag (vrouwelijk)

De weekindeling: maandag eerst

Italië volgt de Europese standaard waarbij de week op maandag begint. Het Italiaanse woord voor "week" is settimana (van het Latijnse septimana, "een periode van zeven"), en het is vrouwelijk: la settimana.

• Werkweek: dal lunedì al venerdì (van maandag tot vrijdag)
• Weekend: il fine settimana of il weekend (het Engelse leenwoord wordt in Italië veel gebruikt)
• Midden in de week: a metà settimana (midden in de week, meestal woensdag)

Italiaanse kalenders tonen lunedì altijd in de eerste kolom. Dit is consistent in heel Italië en in Italiaanstalig Zwitserland (Ticino).

Handige zinnen met dagen van de week

Maanden van het jaar: een snelle referentie

Omdat datums dagen en maanden combineren, vind je hier de 12 maanden in het Italiaans. Net als de dagen krijgen ze nooit een hoofdletter en ze zijn allemaal mannelijk.

Italiaanse datums gebruiken het format: il + nummer + maand. Bijvoorbeeld: il 25 dicembre (25 december). De eerste van de maand kan met il primo (de eerste) of gewoon met l'uno (de één): il primo gennaio of l'uno gennaio (1 januari).

Culturele notities: hoe dagen het Italiaanse leven vormen

Het Italiaanse weekritme

Het Italiaanse leven volgt een herkenbaar weekpatroon. De werkweek loopt van maandag tot vrijdag, en veel bedrijven sluiten voor een lange lunchpauze (pausa pranzo) tussen ongeveer 13:00 en 15:30. Zaterdagochtenden zijn vaak voor boodschappen op lokale markten, en zondag is voor familie en rust.

Ferragosto en de uitzondering in augustus

Hoewel het niet specifiek een dag van de week is, verdient Ferragosto (15 augustus) een vermelding omdat het het hele land stillegt, ongeacht op welke dag het valt. De meeste Italianen nemen vakantie in de weken rond deze datum, en veel bedrijven sluiten de hele tweede helft van augustus.

Oefenen met echte Italiaanse content

Woordenlijsten lezen bouwt je basis, maar lunedì en venerdì horen in echte Italiaanse gesprekken zorgt dat ze blijven hangen. Italiaanse films en series zitten vol scènes over plannen, afspraken maken en wekelijkse routines.

Wordy laat je Italiaanse films en series kijken met interactieve ondertitels. Tik op een woord en je ziet meteen de betekenis, uitspraak en grammaticadetails. In plaats van woorden los te onthouden, leer je ze in de context van authentiek Italiaans.

Voor meer bronnen om Italiaans te leren, bekijk onze blog met gidsen over alles, van begroetingen tot de beste films om Italiaans te leren. Ga naar onze pagina om Italiaans te leren om vandaag te beginnen met oefenen.